Home Zachowanie zwierząt


ZACHOWANIE ZWIERZĄT

Czy zwierzęta mogą się porozumiewać ze sobą? Jak to się dzieje, że niektóre zwierzęta potrafią się przemieszczać w bardzo odległe miejsca i nie błądzą? W jaki sposób bezbronnie wyglądające zwierzęta umieją się obronić?
Takie i inne pytania od wieków fascynują ludzi.
Nauka o zachowaniu się zwierząt nazywa się etologią i zajmuje się takimi problemami jak np. ile czasu i jak zwierzęta śpią, jak budują nory lub gniazda, w jaki sposób komunikują się ze sobą, zdobywają pożywienie itp. Przyrodnicy i naukowcy próbują odpowiedzieć na pytania dlaczego niektóre zwierzęta mają bardzo silny instynkt macierzyński, a inne opuszczają swe młode niedługo po ich przyjściu na świat. Dlaczego część zwierząt zapada w sen zimowy, a inne nie.
Zwierzęta przemieszczają się nar różne sposoby. Mogą biegać, czołgać się, skakać, pływać lub latać.
Postaramy się przybliżyć Państwu odpowiedzi na te pytania, a przez to poznamy lepiej zwierzęta i lepiej je zrozumiemy.
Rozpoczynamy cykl tematów dotyczących zachowania się zwierząt.

 

Orientacja zwierząt

Jak polują gady?

Jak latają owady?

Dlaczego ptaki śpiewają?

Budowniczowie w świecie zwierząt.

Mięczaki

Owady

Ptaki
Ssaki

 

 

Orientacja zwierząt.

Wiele zwierząt, od pszczół po wieloryby, potrafi znaleźć właściwą drogę z miejsca na miejsce. Wykorzystują przy tym ultradźwięki, orientację chemiczną i wiele innych metod nawigacji. Przede wszystkim dla określenia i odnalezienia  kierunku muszą głównie określić swą pozycję wobec Ziemi.
Specjalne organy zmysłów mogą zmierzyć przyciąganie ziemskie i pole magnetyczne Ziemi, przekazać te informacje do mózgu i wyznaczyć, jakie ruchy mięśni są potrzebne do osiągnięcia odpowiedniej zmiany kierunku.
Wiele zwierząt podczas swoich wędrówek orientuje się po stałych i widocznych punktach krajobrazu. Ptaki podczas przelotów kierują się wzdłuż rzek i wybrzeży. Ssaki i owady wykorzystują do orientacji pewne cechy krajobrazu. Niektóre zwierzęta orientują się po pozycji Słońca. Ptaki, pszczoły, osy, mrówki i niektóre motyle umieją przeliczyć dzienny ruch Słońca za pomocą „wewnętrznego zegara” i odnaleźć właściwy kierunek. Nawet przy zachmurzonym niebie zwierzęta potrafią dokładnie określić kierunek za pomocą spolaryzowanego światła, czego nie potrafi zrobić człowiek. Niektóre zwierzęta mogą orientować się w terenie po gwiazdach i podobnie jak człowiek wyznaczają północ według Gwiazdy Północnej a na południu według Krzyża Południa.
Orientacja chemiczna wykorzystywana jest podczas wędrówek węgorzy europejskich przez Atlantyk na tarliska. Łososie kierują się składem chemicznym wody w ich macierzystych rzekach. Wiele samic motyli i ciem emituje specjalne substancje chemiczne zwane feromonami co pozwala im zwabić samców z niewiarygodnej odległości.
Orientację na podstawie pola magnetycznego najczęściej wykorzystują ptaki. Podczas ciemnych nocy, przy zachmurzonym niebie, kiedy nie widać gwiazd ani punktów obserwacyjnych na Ziemi , potrafią utrzymać właściwy kierunek. W mózgu gołębi odnalezione zostały kryształy hematytu zawierające żelazo, które prawdopodobnie reagują na pole magnetyczne Ziemi.
Orientację dźwiękową wykorzystują zwierzęta takie jak nietoperze, delfiny i wieloryby. Nietoperze wydają dźwięki o bardzo wysokiej częstotliwości. Tony te odbijają się od przeszkód, powracają do zwierząt i są wychwytywane za pomocą wielkich małżowin usznych. Pozwala im to  złowić nocne owady którymi się żywią np. ćmy. Te zaś aby zwieść nietoperza wydają „częstotliwość zakłócającą.” Delfiny i niektóre wieloryby stosują podobne tony do porozumiewania się i przy szukaniu partnera.

Jak polują gady?

Gady wyszukują zdobycz za pomocą różnych organów zmysłowych, które umożliwiają im określenie odległości i kierunku ruchu. Niektóre, należą do nich kameleony, mają bardzo dobry wzrok. Inne , na przykład grzechotniki, wykrywają obecność stałocieplnej ofiary za pomocą specjalnego organu ciepłoczułego. Każdy z gadów podczas polowania stosuje odmienne taktyki. Potrafią godzinami czyhać na zdobycz lub podążać za zdobyczą i we właściwej chwili błyskawicznie zaatakować. Ofiara musi być łatwo i szybko osiągalna, aby gady nie wystawiały się na niebezpieczeństwo. Inaczej polują gady w wodzie a inaczej na lądzie. Wszystkie zwierzęta z rodziny krokodyli- dzięki zapasom tłuszczu w ciele potrafią długo wytrzymać bez pożywienia .Gatunki o wąskich  szczękach polują płynąc powoli z otwartą paszczą i łowią w nią ryby i skorupiaki . Gatunki o szerokich szczękach / krokodyle/ czyhają na swój łup w ukryciu. Potrafią silnymi szczękami zabić nawet duże zwierzęta – zebry lub bawoły, które zbliżyły się do wodopoju. Sukcesem dla krokodyla jest wciągnięcie ofiary do wody i ukrycie jej najczęściej pod zwalonym pniem, następnie spożyć ofiarę po częściowym rozłożeniu , kiedy mięso jest łatwiej rozerwać i połknąć.
Gadami polującymi w wodzie są: krokodyle, aligatory, kajmany, gawiale, mięsożerne żółwie, a także niektóre węże z tylnymi zębami jadowymi.
Jak polują gady lądowe?
Wiele gadów. Wśród nich jaszczurka pospolita czy gekony. Żywi się wyłącznie owadami. Chwytają je różnymi metodami- aktywnymi i pasywnymi.
Pasywnymi myśliwymi są gekony, które kładą się w miejscu odwiedzanym przez owady np. w pobliżu kwitnących roślin i czyhają wygrzewając się w słońcu. Gdy pojawią się owady błyskawicznie atakują. Aktywnym myśliwym jest także  jaszczurka , szczególnie w okresach braku pożywienia. Doskonałym łowcą jest kameleon, który posiada doskonały wzrok i długim lepkim językiem potrafi upolować owada nawet w locie. Cierpliwie na zdobycz czeka w ukryciu na gałęzi i z chwilą pojawienia się owada, małego ptaka w zasięgu jego języka szybko atakuje. Kameleon potrafi upolować zdobycz z niewiarygodnej odległości. Widząc ofiarę wyrzuca swój długi język i zdobycz zawisa na jego lepkim końcu. Następnie kameleon wciąga ją do pyska i połyka.
Pasywnym myśliwymi są węże. Wszystkie węże łowią samotnie. Skóra węży zapewnia im doskonałe maskowanie, leżą najczęściej bez ruchu i czekają aż się ofiara przybliży. Atakują zanim zostaną wykryte. Większość węży podczas łowów polega na węchu. Mają bowiem zdolność „smakowania” powietrza. Ich rozdwojony język wychwytuje w powietrzu cząsteczki zapachowe i przenosi na podniebienie twarde, na którym znajduje się para jamek zwana organem Jacobsona, który analizuje i ocenia dostarczone impulsy, a wyniki natychmiast przekazuje do mózgu. Żmija jajorodna swoją ofiarę najpierw uśmierca jadem, a potem połyka głową w przód..

 

Jak latają owady?

Umiejętność latania ułatwia owadom podążanie za partnerem lub ściganie zdobyczy. Owady szybują krążą lub latają wirującym lotem, dysponują przy tym pomysłowymi mechanizmami kontroli lotu i nawigacji.
Owady mają z reguły 2 pary skrzydeł, o bardzo zróżnicowanym kształcie i wielkości. Podczas szybowania w powietrzu owady trzymają skrzydła szeroko rozpostarte, a przy locie aktywnym z reguły powoli machają nimi w górę i w dół.  Liczba machania skrzydłami jest charakterystyczna dla różnych gatunków owadów. Dla przykładu: motyle machają skrzydłami około 8-20 razy, ważki machają skrzydłami około 20-30 razy, pszczoły machają skrzydłami około 190 razy, muchy machają skrzydłami około 200 razy, a komary 600 razy.
Owady utrzymują się w powietrzu na tej samej zasadzie co samoloty. W locie muszą pokonywać oddziaływanie dwóch sił: przyciągania ziemskiego, które ściąga je w dół i oporu powietrza, który hamuje ruch do przodu. Owad pokonuje te siły za pomocą ruchu skrzydeł, który sprawia, że jednocześnie wznosi się do góry (przeciwdziałanie grawitacji) i przemieszcza się do przodu (pokonywanie oporu powietrza).
Gdy owad uderza skrzydłami w dół, unosi się do góry. Lot ten uzależniony jest od kąta pod jakim skrzydła stykają się ze słupem powietrza po nimi. Ruch do przodu odbywa się także za pomocą skrzydeł, które w tym przypadku działają jak śmigło. Studiując ruch skrzydeł w zwolnionym tempie widać że przypomina on działanie pojedynczych łopatek helikoptera. Nadal bardzo niewiele wiadomo o locie owadów. Wyliczenia pokazują ,że niektóre z owadów w ogóle nie powinny latać np. bąki. Obliczono maksymalną wagę, jaką skrzydła bąka powinny mieć, aby mogły  w stanie go unieść , przy założeniu, że skrzydła uderzają ze stałą  prędkością. Wyliczenia całkowicie nie odpowiadają prawdzie, bowiem bąki nie tylko latają ale są doskonałymi lotnikami.
Są także owady, które nie umieją latać np. pchły i wszy , którym skrzydła przeszkadzałyby w przemieszczaniu się w sierści  czy pierzu swego żywiciela. Są owady, które potrafią unosić się w powietrzu bez machania skrzydłami  np. szarańcza pustynna, która w bezwietrzną pogodę może szybować na odległość kilku metrów, widywano je na wysokości 900 m nad ziemią.
Owady latają z różną prędkością. Najszybszymi lotnikami są ważki, niektóre potrafią latać z prędkością 36 km/h. Niektóre owady podczas lotu orientują się po położeniu słońca.
U owadów rozwinęły się różne mechanizmy kontroli , które wykorzystują przy starcie, zmianach prędkości i kierunku lotu oraz przy lądowaniu. Podczas startu bardzo istotną rolę odgrywają nogi, za pomocą których owady odbijają się od ziemi. Nogi działają również jako hamulec i tłumią uderzenie przy lądowaniu i siadaniu. Odpowiednie ustawienie kąta skrzydeł i częstotliwość uderzeń , służy owadom do zmiany kierunku lotu. Odwłok i nogi mogą służyć owadom za ster.


Dlaczego ptaki śpiewają?

 

Ptaki i ludzie mogą odbierać dźwięki o podobnej częstotliwości. Ptaki potrafią jednak rozróżnić tony ,które następują bardzo szybko po sobie. To co ludzie słyszą jako jeden dźwięk może być serią nawet 10 tonów, następujących szybko po sobie. Ptaki potrafią je rozróżnić. Nawet proste dźwięki wydawane przez ptaki zawierają więcej informacji  niż ucho ludzkie może usłyszeć.
Odgłosy, które dla człowieka brzmią podobnie dla ptaków mogą brzmieć zupełnie inaczej.
Ludzie i inne ssaki wydają dźwięki za pomocą strun głosowych, więzadłowego organu umiejscowionego w krtani. Ptaki- ich organ głosowy leży głębiej w miejscu gdzie tchawica rozgałęzia się w oskrzela. Organ ten może wydawać dźwięki o wyższej częstotliwości niż ludzkie struny głosowe. Struktura organu głosowego jest różna u różnych gatunków ptaków, a więc i głosy ptaków są różne. Na brzmienie głosu ptaka wpływ ma też budowa i wielkość ciała określonego gatunku. Głos żurawia słychać z odległości 2 kilometrów. Tak wysoki zasięg jest możliwy, dzięki krtani, która ma nawet 1,5 metra długości.
Śpiew ptaków najczęściej składa się z serii pieśni, które wciąż się powtarzają. Te pojedyncze pieśni niosą tę samą informację i najczęściej dla ucha ludzkiego są zbyt skomplikowane ,aby rozróżnić wszystkie tony. Odbiera się je po prostu jako jednolity śpiew, który u kosa wydaje się melodyjny, a u bąka stłumiony.
Śpiew jest najważniejszą formą komunikacji dla wielu ptaków. Głos odgrywa bardzo ważną rolę lasach, gdzie nie jest możliwe utrzymanie kontaktu wzrokowego. Ptaki żyjące w stadach jakby mówiły: „Jestem tutaj, a gdzie ty jesteś”? Reszta stada powtarza wciąż ten sam sygnał. Są to głosy kontaktowe i są bardzo ważne dla utrzymania jedności stada. Sygnał podrywający członków stada jest inny.
Śpiew jest też specyficzną cechą gatunkową, na jego podstawie można odróżnić tzw. Parzyste gatunki. Klasycznym przykładem są pierwiosnek i piecuszek. Trudno te dwa gatunki rozróżnić na podstawie wyglądu, obydwa ptaki zamieszkują te same środowisko- zalesione tereny.
Śpiew pierwiosnka składa się z licznych tonów, zaś piecuszka zawiera jedynie dwusylabowy motyw. Samiczki wybierają partnera na podstawie jego śpiewu, dlatego nie następuje krzyżowanie między gatunkami. Wyjątkowo istotne jest też nawoływanie ostrzegawcze. Sygnał ten u wielu gatunków jest podobny. Sygnał o nadlatującym drapieżniku jest inny niż sygnał mówiący o wrogu na ziemi.
Wyznanie miłości – tylko w porze godowej słyszy się właściwy śpiew ptaków. Pełni on dwie funkcje: wyznacza granicę terytorium i ma zainteresować samicę. Podczas zalotów śpiewa wyłącznie samiec. Samiczka śpiewa, jeśli uczestniczy w obronie terytorium. Wiele gatunków ptaków śpiewa tylko na początku zalotów , a potem milknie, inne ptaki kontynuują śpiew, aby ustrzec konkurentów przed wejściem na jego terytorium. Śpiew nie informuje nigdy wyłącznie o płci śpiewającego ptaka, ale często także o tym, że znalazł już partnera. Często ludzie myślą ,że słuchają „miłosnego duetu”, a w rzeczywistości jest to duet dwóch samców inspirujących się do „lepszego’ śpiewu.
Być słyszalnym, ale niewidzialnym- samce wielu gatunków np. kosów , trznadli siadają podczas śpiewu na podwyższeniu, aby być bardziej słyszalnym, skowronki śpiewają w locie, a słowiki i pokrzewki ukryte w gęstych krzewach. Wydawałoby się ,że śpiewanie na widoku jest dla ptaka niebezpieczne. W przyrodzie jest zupełnie inaczej. Wydaje się , że najlepsi śpiewacy ostrzegają drapieżniki o swojej doskonałej kondycji, dając im do zrozumienia, że lepiej aby nie próbowali ich schwytać. Drapieżniki naprawdę chwytają raczej słabe, niedoświadczone osobniki lub chore ptaki, które nie śpiewają tak dobrze.

Budowniczowie w świecie zwierząt.

 

Człowiek dzięki mistrzowskim dziełom architektonicznym na trwałe zmienił kształt Ziemi. Również w świecie zwierząt na każdym kroku spotykamy budowniczych, których praca zasługuje na podziw. „Wielkich budowniczych” spotykamy wśród pająków, owadów, ptaków i ssaków. Ich dzieła  są niewiarygodnie piękne i skomplikowane – to znakomici architekci.
Nawet bezkręgowce potrafią wytworzyć skomplikowane konstrukcje. Wiele gatunków ślimaków i wszystkie małże mają twarde , często ciekawie ukształtowane muszle, chroniące ich miękkie ciało. Muszle wielu gatunków to prawdziwe dzieła sztuki.

Mięczaki


Jedną z najpiękniejszych muszli ma łodzik, głowonóg żyjący w głębokich morzach. Tworzą ją skręty rozdzielone przegrodami na coraz większe komory. W komorach znajduje się gaz, dzięki któremu głowonóg reguluje swoją wyporność. Dopiero w ostatnich, największych komórkach  znajduje się ciało łodzika. W trakcie rozwoju łodzik musi tworzyć wciąż nowe większe komórki.

Owady


W czystych potokach, pod kamieniami można spotkać larwy chruścików. Niektóre ich gatunki tworzą osłony z ziaren piasku, małych kamyczków, gałązek lub listków, które sklejają specjalną wydzieliną.
Na uwagę zasługują budowle społecznych gatunków owadów – mrówek. os, pszczół i termitów.
Mrówki - tkaczki budują swe przybytki z liści, a ich budowle przypominają namioty. Robotnice termitów najpierw przykładają do siebie skraje rosnących obok liści, a potem je zszywają. Jako nić służy im to samo włókno jedwabne, którym otaczają swoje larwy. Osy budują gniazda z kawałków drewna, które najpierw żują, aby powstała substancja przypominała papier. Niektóre osy budują małe, kuliste gniazda inne zaś gatunki mogą osiągać duże rozmiary, np. szerszenie budują gniazda wielkości piłki futbolowej.
Plastry pszczół miododajnych składają się z regularnych, sześciokątnych komórek, zajmujących bardzo mało miejsca. Robotnice sporządzają komórki z własnego wosku.
Najbardziej utalentowanymi architektami z pośród owadów  są termity. Ich siedziby to dochodzące do wysokości 5 m słupy , zbudowane ze stwardniałej gliny. Jako budulca używają najróżniejsze materiały, głównie glinę zmieszaną z kawałkami drewna. Ściany słupów mogą mieć grubość nawet 50 cm. Niektóre jako budulca używają nawozu zwierzęcego. Komory budują głęboko w ziemi. Część komór pełni funkcję przedszkola, inne ogrodów, w których termity hodują grzyby stanowiące ich pożywienie. Termity niektórych gatunków w swych słupach budują wielopiętrowe osiedla, połączone licznymi mostkami i spiralnymi przejściami, Wiele kopców posiada doskonale przemyślany system wentylacyjny, przypominający klimatyzację.

Ptaki


Większość ptaków buduje gniazda, z których niektóre są bardzo skomplikowanymi budowlami.
Afrykańskie wikłacze z części roślin splatają wielkie, zadaszone, podwieszone kosze, które starannie przyczepiają do gałęzi źdźbłami zawiązanymi na węzeł. Altanniki budują na ziemi duże gniazda przypominające namiot. Przed gniazdem jest podwórze, na którym samiec kładzie kwiaty, owoce i najróżniejsze barwne przedmioty. Ptaki z rodziny ogrodników rozpoczynają od skonstruowania podłogi z gałązek i igieł. Następnie pośrodku wznosi dwie równoległe ściany z igieł. Cała budowla zostaje udekorowana kolorowymi drobiazgami. Część ptaków maluje ściany na niebiesko lub zielono.

Ssaki


Myszka badylarka buduje swoje gniazdo w wysokiej trawie lub w zbożu i konstrukcja gniazda może być uznana za gniazdo ptaka.
Kret buduje dom o złożonym systemie korytarzy, z komorą i magazynem.
Jednym z najbardziej znanych budowniczych jest bóbr. Długimi i ostrymi zębami potrafi powalić mniejsze drzewa, które stanowią fundamenty tamy. Pośrodku powstałego w ten sposób zbiornika wodnego buduje żeremie. Otwory wejściowe do nor są umieszczone pod wodą i zwierzęta mogą wchodzić i wychodzić niewidziane przez nikogo.

 


Stworzone dzięki Joomla!. Designed by: ThemZa themes ntc hosting Valid XHTML and CSS.